علت زردی نوزاد و راه های پیشگیری و درمان زردی نوزاد

386
علت زردی نوزاد و راه های پیشگیری و درمان زردی نوزاد

ویکی نی نی:چگونه متوجه شویم که کودکمان، زردی دارد؟علت زردی نوزاد و راه های پیشگیری و درمان زردی نوزاد

زردی، معمولاً از پوست بالاترین قسمت بدن نوزاد(یعنی صورت و مشخّصاً چشم ها) شروع می شود و هر قدر که شدّت آن بیشتر شود به سمت قسمت های پایین تر و محیطی تر گسترش می یابد؛ به این ترتیب که پس از چشم و صورت، قفسه سینه، شکم و بعد هم دست و پاها درگیر می شوند؛ به نحوی که کف دست و پا آخرین مناطقی هستند که زرد می شوند. پاک شدن زردی عکس گسترش آن است؛ یعنی از آخرین نقطه ای که دچار زردی شده است شروع می شود و در نهایت پوست صورت و مخاط چشم است که پاک می شوند.

همان طور که از اسم این بیماری پیداست؛ زردی نوزادان، خودش، یک بیماری نیست! بلکه نشانه و علامتی است که می تواند نشانگر یک حالت طبیعی – در اکثر موارد – و یا یک بیماری باشد. زرد شدن پوست، به دلیل رسوب مادّه ای به نام «بیلی روبین» در پوست اتّفاق می افتد. این مادّه به زبان ساده از محصولاتی است که پس از شکسته شدن گلبول های قرمز پیر و فرسوده و تجزیه آنها توسّط بدن به وجود می آید. بنابراین یک مادّه دفعی است که بیرون ریختن آن از بدن برعهده کبد است. کبد، این مادّه را بیشتر از طریق صفرا دفع می کند و به همین جهت هم هست که صفرا زرد رنگ است.

حالا اگر در مسیر تولید و دفع بیلی روبین اختلالی به وجود بیاید که منجر به افزایش میزان بیلی روبین در بدن شود؛ این مقدار اضافه در پوست و مخاطات رسوب می کند و زردی به وجود می آید. بر خلاف زردی افراد بالغ که اغلب می تواند نشانه ای از یک بیماری نگران کننده باشد؛ زردی نوزادان؛ در اکثر موارد؛ حتّی نیاز به درمان خاصّی هم ندارد.

علّت ایجاد زردی در نوزادان

گفتیم که بیلی روبین، در نتیجه تخریب گلبول های قرمز به وجود می آید. از آنجا که حجم گلبول های قرمز در نوزادان نسبت به افراد بالغ بیشتر است و عمر آنها هم کوتاهتر و از سویی در ابتدای تولّد، حجم زیادی از گلبول های قرمز جنینی باید تخریب شوند و جای خود را به گلبول های قرمز بالغ بدهند؛ بنابراین در ابتدای تولّد، تعداد بسیار زیادی گلبول قرمز شروع به تخریب می کنند که حاصل آن تولید مقدار زیادی بیلی روبین است. از سوی دیگر، کبد نوزاد هم هنوز تکامل کافی را پیدا نکرده است و نمی تواند به سرعت این بیلی روبین اضافه را دفع کند. بنابراین سطح بیلی روبین در بدن بالا می رود و زردی به وجود می آید.

شاید بپرسید که پس چرا در دوران جنینی، این مشکل به وجود نمی آید؟ جواب ساده است. بیلی روبین اضافه جنین از راه جفت وارد خون مادر می شود و کبد مادر فداکار، جور کبد جنین را می کشد و او را از خطر زردی محافظت می کند.

 

چند نکته مهم

۱- زردی اگر محدود به صورت و چشم ها باشد، معمولاً جای نگرانی ندارد و در حدّ خفیفی است. این نکته در مورد درمان هم حائز اهمّیت است؛ یعنی اگر زردی بدن نوزاد برطرف شد و تنها مخاط چشم کمی زرد بود می توان اطمینان داشت که این زردی اندک ظرف چند روز خود به خود خوب می شود و این مسأله را نباید به حساب شکست درمان گذاشت.

۲- اگر زردی به قفسه سینه و شکم و یا دست و پا گسترش پیدا کرد؛ باید با دقّت، حسّاسیت و سرعت بیشتری نسبت به درمان آن اقدام کرد.

۳- بهترین نقطه برای تشخیص زردی نوزاد، سفیدی چشم اوست؛ چرا که اوّلاً از همه جا زودتر زرد می شود و در ثانی به علّت رنگ سفید آن، به راحتی زردی را نشان می دهد. راه دیگر تشخیص آسان و سریع زردی آن است که در یک اتاق با روشنایی مناسب، فشار ملایمی را به سینه کودکتان وارد کنید؛ اگر بعد از برداشتن فشار، رنگ زرد بر روی پوست مشاهده گردد، باید به پزشک خود مراجعه کنید. (این روش برای کودکان با پوست ظریف بهتر عمل می کند؛ برای سایر کودکان چنان که گفتیم، به زردی موجود در سفیدی چشمها یا لثه ها توجه کنید.)
زردی از شیر مادر
گاهی نیز زردی ناشی از شیر مادر است که در هفته اول تولد نوزاد ایجاد شده و به علت کم بودن شیر مادر و تغذیه ناکافی نوزاد به وجود می‏آید. این نوع زردی ربطی به ترکیبات شیر مادر ندارد، در این نوع زردی درمان براساس تغذیه مکرر و بیشتر شیر مادر است. البته در مواردی زردی مربوط به ترکیبات نامطلوب در شیر مادر است که پس از هفته اول ایجاد می‌شود و تشخیص این نوع زردی فقط با مشاوره با پزشک متخصص اطفال امکان‏پذیر است.

زردی ناشی از ناسازگاری‏های خون
گاهی نیز زردی ناشی از ناسازگاری‏های خون است و در صورت تطابق نداشتن گروه خونی مادر و نوزاد این نوع زردی به وجود می‏آید. به طور معمول در مادرانی که گروه خونی O دارند، اگر نوزادشان گروه خونی A یا B داشته باشد، احتمال این نوع زردی وجود دارد. البته این حالت در تمامی مادران که گروه خونی O دارند اتفاق نمی‏افتد.
این نوع زردی شدید بوده و حتما از سوی متخصص اطفال نیاز به بستری و درمان دارد.البته در موارد دیگر نیز زردی ناشی از RH است یعنی در صورتی که RH مادر (فاکتور موجود در گلبول قرمز خون) منفی و RH نوزاد مثبت باشد، احتمال ایجاد این نوع زردی وجود دارد. هم‌اکنون با تزریق آمپول «روگام» از ایجاد این نوع زردی در حاملگی بعدی جلوگیری می‏کنند.

فاویسم یا زردی ناشی از پرخونی
این نوع زردی معمولا در نوزادانی که مادران‌شان دیابتی یا نوزادان دچار تاخیر رشد داخل رحمی در زمان بارداری باشند، دیده می‏شود که این زردی به ویزیت متخصص و درمان نیازدارد. زردی ناشی از کم‌کاری تیروئید نیز وجود دارد که این نوع زردی به علت کاهش هورمون تیروئید در بدن نوزاد ایجاد می‏شود و با تشخیص بموقع و درمان کم‏کاری تیروئید می‏توان این نوع زردی را معالجه کرد.

عوامل خطرساز
اما از میان علل بروز زردی که بگذریم، وزن کم نوزاد در زمان تولد، نارس بودن، جنس پسر، نوزاد مادر دیابتی، سابقه زردی در نوزاد اول، عدم تطابق گروه خونی و RH مادر و نوزاد، تغذیه ناکافی نوزاد بخصوص در روزهای اول زایمان به روش سزارین همگی از عواملی است که می‏تواند خطر بروز زردی در نوزادان را بیشتر کند.

زردی و عوارضش
«در صورتی که مقدار بیلی‏روبین از حد مجاز تجاوز کند ممکن است عوارض جبران‏ناپذیری برای نوزاد در پی داشته باشد. ازجمله آنها، عوارض مغزی شنوایی است.» هر نوزاد زرد باید حتما از سوی پزشک اطفال ویزیت و معاینه شود و در صورت صلاحدید پزشک آزمایش بیلی‏روبین خون انجام و براساس آن تصمیم‏گیری بر اساس درمان انجام می‏شود.

چه موقع درمان انجام می‏شود؟
در مورد درمان زردی تاکید متخصصان اطفال به تمام خانواده ‏ها این است که ظاهر نوزاد ملاکی برای تشخیص زردی نیست و در صورت احتمال زردی مراجعه به پزشک الزامی است. با این حال به  یکی از اصول درمان استفاده از لامپ‏های مخصوص به نام لامپ فتوتراپی است.
طول موج این لامپ نور سفید است که با مکانیسم‏های پیچیده‏ای سبب کاهش زردی می‏شود. البته این متخصص اطفال توصیه می‏کند که بهتر است فتوتراپی در بیمارستان و تحت نظر کادر درمان انجام شود تا از عوارض احتمالی پیشگیری شود.

نورهای مهتابی کمترین نقشی ندارند
«نور آفتاب یا نور مهتابی‌های معمولی هیچ‏گونه تاثیری در کاهش زردی و درمان آن ندارد. همچنین در مورد نوع تغذیه مادر، مصرف غذاهای گرم مانند ادویه یا خرما تاثیری در زردی نوزاد ندارد.»
تنها عامل موثر در کاهش زردی تغذیه مکرر نوزاد با شیر مادر و افزایش دفع ادرار نوزاد است. البته در زردی شیر مادر، پزشک ممکن است استفاده از شیر مادر را به طور موقت قطع و شیر خشک را جایگزین کند، اما ترنجبین و شیر خشت بیشتر سبب افزایش دفع مدفوع شده و تاثیر بسزایی در کاهش میزان زردی ندارد و هیچ گاه نباید نوزاد را صرفا با این مواد تحت درمان قرار داد و حتما باید با پزشک مشاوره شود.

پیشگیری کنید
راه پیشگیری نیز تغذیه مکرر نوزاد با شیر مادر پس از تولد است. حتی در روزهای اول تولد که شیر مادر کم است نیز تغذیه مکرر نوزاد در پیشگیری از زردی موثر است. در انتخاب رنگ لباس نوزاد هم از طیف زرد استفاده نشود، چون تشخیص زردی را از سوی والدین به تاخیر می‏اندازد.

نوزاد را حجامت کنیم؟
اما در مورد انجام حجامت در نوزاد برای کاهش زردی، به هیچ عنوان این کار توصیه نمی‏شود. چون به گفته عضو هیات علمی دانشگاه شاهد، حجامت برای افراد بزرگسال کاربرد دارد،ولی در نوزادان با عوارض زیادی همراه است، اما دکتر رفعتی به این نکته هم اشاره می‏کند که تعویض خون در صورتی که میزان بیلی‏روبین از حد مجاز بالاتر باشد، با تشخیص پزشک انجام می‏شود.
چون تعویض خون عارضه خاصی برای نوزاد در پی ندارد، اما انجام ندادن آن عوارض جبران‏ناپذیری مانند عقب‏ماندگی ذهنی یا کاهش شنوایی یا سایر عوارض عصبی را احتمالا به دنبال خواهد داشت.

منبع طب شیعه

You might also like More from author

Comments are closed, but trackbacks and pingbacks are open.